Cilt üzerinden hızlı emilim

Çok yaygın bir ilaç veriliş sekli olmasına rağmen, oral (ağız yolundan) uygulamanın bazı dezavantajları da vardır. Şöyle ki, ağız yolundan alınan bazı ilaçların tamamından vücut yararlanamaz, verilen ilacın bir kısmı bağırsakta veya karaciğerde parçalanır, bu nedenle ilaç etki edeceği bölgeye yeterli bir konsantrasyonda ulaşamaz. Etki suresi kısa (veya yarılanma zamanı kısa) olan ilaçların ise günde birkaç defa uygulanması gerekir, bu da hastanın tedaviye uyumunu azalttığı için hem tedavide başarısızlığa yol acar, hem de bu nedenle tedavi maliyetini artırır. Bazı ilaçlar ise mukozaları irite ettiği için, tahriş edici özellikte olduğu için, oral yoldan verildiği zaman gastrointestinal şikayetlere (mide bağırsak şikayetlerine) yol açabilir ve kronik (uzun sureli) kullanımda ülser veya mide kanamasına yol açabilir. Oral yoldan ilaç kullanımında bir diğer dezavantaj da, ilacın besinlerle veya başka ilaçlarla birlikte alınması durumunda, bazı ilaç-ilaç veya besin-ilaç etkileşmelerinin meydana gelebilmesi, ve bunun sonucunda istenmeyen veya beklenmeyen etkilerin ortaya çıkabilmesidir. 
Saydığım bu dezavantajlar nedeniyle bazı hormonlar (östrojenler, androjenler vd.), kardiyovaskuler hastalıklarda kullanılan bazı ilaçlar (nitrogliserin, isosorbid dinitrat vd.), bazı analjezik ilaçlar (ağrı kesiciler, örn. morfin, fentanyl v.d.), romatimal hastalıklarda veya spor yaralanmalarında kullanılan bazı ilaçlar (nonsteroidal antiinflamatuar ilaçlar, örn. nimesulid, diklofenak vd.), taşıt tutmasına karsı kullanılan ilaçlar (örn. scopolamin), sigara içme alışkanlığının bırakılması amacıyla kullanılan nikotin ve diğer bazı ilaçların oral yol dışındaki yollardan uygulanması ile daha basarili bir tedavi sağlanır. Bu bakımdan hızlı emilim uygulama önemli bir alternatiftir ve gerek uygulama kolaylığı ve yan etkilerin az olması, gerekse hastanın tedaviye uyumu bakımından çoğu kez tercih edilen bir yoldur. Hızlı emilim uygulama ile ilaç karaciğeri "bypass" ettiği için (karaciğere uğramadığı için) düşük dozlarda terapötik etki sağlanabilmekte, diğer taraftan oral uygulamada ortaya çıkabilecek yan etkilerden kaçınılabilmektedir. Ayrıca hızlı emilim uygulama ile ilacı önceden belirlenmiş bir hızda veya uzun sure etkili olmasını sağlayacak şekilde vücuda vermek de mümkündür.
  
Hızlı emilim uygulama için kullanılan baslıca dozaj şekilleri kremler, jeller veya flasterlerdir (TTS, hızlı emilim terapotik sistemler). İlaç teknolojisi acısından hızlı emilim dozaj şekillerini geliştirmek zordur ve bu formulasyonlarin hazırlanması, ileri düzeyde eczacılık tekniklerini gerektirir. Zira her ilaç deriden kolayca geçip sistemik dolaşıma giremez. Deriden geçerek sistemik etki meydana getirebilmeleri, yani etki edecekleri bölgeye ulaşabilmeleri, ilacın "taşınmasını" sağlayan özel ve çoğu kez patentli formulasyonlar ile ("hızlı emilim delivery systems") mümkün olabilmektedir. 

Sonuç olarak, hızlı emilim uygulama, diğer uygulama şekillerine kıyasla avantajlı, etkili ve güvenli bir ilaç veriliş yoludur. 

Prof. Dr. Gül Baktır 
I.U. Eczacılık Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı